Η αυτοπεποίθηση δεν είναι κάτι «μαγικό» που είτε το έχεις είτε δεν το έχεις.
Σύμφωνα με τη RECBT (Rational Emotive Cognitive Behavioral Therapy), αυτό που νιώθουμε για τον εαυτό μας
δεν καθορίζεται από τα γεγονότα, αλλά από τον τρόπο που τα ερμηνεύουμε.
Δεν μας πληγώνει τόσο η αποτυχία, όσο η σκέψη:
«Απέτυχα, άρα είμαι αποτυχημένος άνθρωπος».
Και εδώ βρίσκεται το κλειδί.
Τι είναι ο «Εαυτός»;
Ο εαυτός δεν είναι μια λέξη-ταμπέλα.
Δεν είναι «καλός», «κακός», «άξιος» ή «άχρηστος».
Ο εαυτός είναι ένας πολύπλοκος άνθρωπος με:
- Δυνάμεις και αδυναμίες
- Επιτυχίες και λάθη
- Πτυχές που μας αρέσουν και άλλες που θέλουμε να αλλάξουμε
Στην παιδική ηλικία συχνά μαθαίνουμε να χαρακτηριζόμαστε ολικά:
«Καλό παιδί», «Κακό παιδί».
Δεν κρίνεται η πράξη – κρίνεται ο άνθρωπος.
Έτσι διαμορφώνεται μια εξαρτημένη αυτοεκτίμηση:
«Αξίζω μόνο όταν τα κάνω όλα σωστά.»
Οι βασικοί μύθοι για την αυτοπεποίθηση
- «Η αυτοπεποίθηση δεν αλλάζει.»
- «Χρειάζονται χρόνια για να βελτιωθεί.»
- «Αν είχα καλύτερη δουλειά ή σχέση, θα ένιωθα καλύτερα.»
Η πραγματικότητα:
Η αυτοπεποίθηση αλλάζει όταν αλλάζει ο τρόπος σκέψης.
Μια αρνητική εικόνα εαυτού μπορεί να ξεκινήσει νωρίς και να συνεχιστεί μέσα από αυτοεκπληρούμενες προφητείες.
Παράδειγμα:
«Όλοι οι καλοί άντρες είναι δεσμευμένοι.»
Αν το πιστεύω, ίσως απορρίπτω ασυνείδητα όποιον είναι διαθέσιμος.
Το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει την αρχική μου πεποίθηση.
Το βασικό λάθος: Η ολική αξιολόγηση
Στη RECBT κάνουμε έναν ξεκάθαρο διαχωρισμό:
– Μπορώ να αξιολογήσω μια συμπεριφορά.
– Δεν μπορώ να αξιολογήσω τον εαυτό μου ως σύνολο.
Καμία πρόταση που περιγράφει τον άνθρωπο ως «όλον» δεν είναι απόλυτα ακριβής.
Το «Έκανα λάθος» είναι ρεαλιστικό.
Το «Είμαι αποτυχημένος» είναι υπεργενίκευση.
Πώς διατηρούμε την αρνητική εικόνα για τον εαυτό μας
- Εστιάζουμε μόνο στα λάθη.
- Αγνοούμε τις επιτυχίες.
- Υιοθετούμε στάση θύματος («η ζωή με προσπέρασε»).
- Απαιτούμε αποδοχή από όλους.
- Λειτουργούμε με τελειομανία.
- Υποτιμούμε ό,τι πετυχαίνουμε («τυχαίο ήταν»).
- Συγκρίνουμε τον εσωτερικό μας κόσμο με την εξωτερική εικόνα των άλλων.
Η τελειομανία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Δεν είναι το ίδιο με την επιδίωξη βελτίωσης.
Η τελειομανία λέει:
«Αν δεν είναι τέλειο, δεν αξίζω.»
Η Άσκηση της Ισορροπίας
Δοκιμάστε το πρακτικά:
- Γράψτε όσα δεν σας αρέσουν στον εαυτό σας.
- Γράψτε όσα σας αρέσουν και σας κάνουν περήφανους.
- Κρατήστε τις δύο λίστες – μία σε κάθε χέρι (συμβολικά ή κυριολεκτικά).
Αυτή είναι η ανθρώπινη φύση.
Κανείς δεν είναι μόνο το ένα ή μόνο το άλλο.
Καμία λέξη δεν μπορεί να περιγράψει έναν άνθρωπο πλήρως.
Η «Εκλεπτυσμένη Λύση» της RECBT
Η ουσιαστική αλλαγή έρχεται με την άνευ όρων αποδοχή του εαυτού.
Αυτό σημαίνει ότι:
- Η αξία μου δεν εξαρτάται από τις επιτυχίες μου.
- Κανένα λάθος δεν με κάνει κατώτερο άνθρωπο.
- Αν πετύχω όλους τους στόχους μου ή κανέναν, η ανθρώπινη αξία μου παραμένει ίδια.
- Το τι πιστεύουν οι άλλοι για μένα δεν καθορίζει την ύπαρξή μου.
Όταν η αυτοπεποίθηση βασίζεται σε εξωτερικά κριτήρια, πρέπει να «κερδίζεται» συνεχώς.
Όταν βασίζεται στην άνευ όρων αποδοχή, δεν χάνεται.
Αλλαγή ή Αποδοχή;
Ρωτήστε τον εαυτό σας:
- Αυτό που θέλω να αλλάξω συνδέεται με τις αξίες μου;
- Είναι ρεαλιστικό να αλλάξει;
- Είναι πιο λειτουργικό να το αποδεχτώ;
- Γνωρίζω τι μπορώ και τι δεν μπορώ να ελέγξω;
Η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται κυνηγώντας «καρότα» που ίσως δεν φέρουν την ευτυχία που φανταζόμαστε.
Πολλοί άνθρωποι αποκτούν αυτό που νόμιζαν ότι χρειάζονταν και διαπιστώνουν ότι το κενό παραμένει.
Πρακτικά Εργαλεία Ενδυνάμωσης
- Μην αποδέχεστε ολικές αρνητικές κριτικές.
- Όταν κάποιος σας χαρακτηρίζει, φέρτε τη συζήτηση στη συγκεκριμένη πράξη.
- Συγχαίρετε τον εαυτό σας για μικρές και μεγάλες επιτυχίες.
- Δώστε στον εαυτό σας συμπόνια.
- Φερθείτε στον εαυτό σας όπως θα φερόσασταν σε έναν άνθρωπο που αγαπάτε.
Τελική Σκέψη
Η αυτοπεποίθηση δεν είναι αποτέλεσμα επιτυχίας.
Η επιτυχία είναι συχνά αποτέλεσμα εσωτερικής αποδοχής.
Όταν κάποιος μπορεί να πει:
«Έχω λάθη, έχω αδυναμίες, έχω δυνατότητες και παραμένω ένας άνθρωπος με αξία»,
τότε δεν χρειάζεται να αποδεικνύει συνεχώς ότι αξίζει.