Όταν ακούμε τη λέξη Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD), οι περισσότεροι από εμάς φανταζόμαστε κάποιον που πλένει μανιωδώς τα χέρια του, ελέγχει πέντε φορές αν κλείδωσε την πόρτα ή τακτοποιεί τα αντικείμενα στο γραφείο του με απόλυτη συμμετρία.
Τι γίνεται όμως όταν οι ψυχαναγκασμοί δεν είναι ορατοί στους γύρω μας;
Στην πραγματικότητα, οι καταναγκασμοί (compulsions) χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τους συμπεριφορικούς (Behavioral) και τους νοητικούς (Mental). Και συχνά, οι νοητικοί καταναγκασμοί είναι η πιο εξαντλητική, αόρατη μάχη που δίνει ένα άτομο με το μυαλό του.
Συμπεριφορικοί Καταναγκασμοί: Η Ορατή Πλευρά
Είναι οι πράξεις που εκτελούνται εξωτερικά για να ανακουφιστεί το άγχος που προκαλούν οι ιδεοληψίες:
- Επαναλαμβανόμενες ενέργειες: Το να αγγίζουμε πράγματα, να ελέγχουμε διαρκώς ή να ξαναγράφουμε προτάσεις.
- Αναζήτηση συμμετρίας: Η ανάγκη να νιώθουμε μια αίσθηση «εξισορρόπησης» ή τέλειας συμμετρίας στο σώμα ή στον χώρο.
- Εξωτερική επιβεβαίωση: Το να ρωτάμε συνεχώς τους άλλους «είσαι σίγουρος ότι είμαι καλά;» ή να εξομολογούμαστε ασήμαντες σκέψεις.
- Σωματικές τελετουργίες: Η ανάγκη να ανοιγοκλείνουμε τα μάτια ή να αναπνέουμε με έναν συγκεκριμένο τρόπο.
- Αποφυγή & Υπερβολική Έρευνα: Η αποφυγή συγκεκριμένων αριθμών, χρωμάτων ή λέξεων, καθώς και η ψυχαναγκαστική αναζήτηση στο διαδίκτυο για να βρούμε απόλυτη βεβαιότητα.
Νοητικοί Καταναγκασμοί: Η Αόρατη Παγίδα
Εδώ το μυαλό μετατρέπεται σε ένα εσωτερικό δικαστήριο, όπου το άτομο προσπαθεί να «λύσει» το άγχος του χωρίς να κάνει καμία εξωτερική κίνηση:
- Συνεχής μηρυκασμός: Η προσπάθεια να «λύσουμε» τις ενοχλητικές σκέψεις, αναλύοντας ξανά και ξανά αναμνήσεις και συναισθήματα.
- Συναισθηματικός έλεγχος: Το να τσεκάρουμε διαρκώς πώς μας κάνει να νιώθουμε μια συγκεκριμένη σκέψη.
- Καταστολή & Εξουδετέρωση: Η προσπάθεια να «μπλοκάρουμε» αρνητικές σκέψεις ή να τις εξουδετερώσουμε αντικαθιστώντας τες με «καλές» ή θετικές σκέψεις.
- Ψυχαναγκαστικά μάντρα ή προσευχές: Επαναλαμβανόμενες φράσεις στο μυαλό για να διώξουμε το «κακό».
- Εσωτερική παρακολούθηση & Αυτο-επιβεβαίωση: Η διαρκής παρακολούθηση των σωματικών αισθήσεων και η επαναλαμβανόμενη καθησύχαση του εαυτού μας.
Η Οπτική της RECBT: Πώς Μπλοκάρουμε τον Κύκλο του Άγχους
Από την πλευρά της Oρθολογικής Συναισθηματικής Συμπεριφορικής Θεραπείας (RECBT), το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η ενοχλητική σκέψη
(οι ιδεοληψίες είναι φυσιολογικό μέρος της ανθρώπινης λειτουργίας).
Το πρόβλημα ξεκινά όταν υιοθετούμε παράλογες πεποιθήσεις, όπως:
«Δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να έχω τέτοιες σκέψεις!»
«Πρέπει να είμαι 100% σίγουρος για τα πάντα, αλλιώς θα συμβεί κάτι καταστροφικό!»
Αυτές οι παράλογες απαιτήσεις («πρέπει» και «απόλυτες βεβαιότητες») δημιουργούν έντονο άγχος και ενοχή.
Στη συνέχεια, καταφεύγουμε στους καταναγκασμούς, είτε συμπεριφορικούς είτε νοητικούς, για να βρούμε προσωρινή ανακούφιση.
Όμως, κάθε φορά που υποκύπτουμε σε έναν καταναγκασμό, επιβεβαιώνουμε στο μυαλό μας ότι η σκέψη ήταν πράγματι επικίνδυνη, τροφοδοτώντας τον φαύλο κύκλο.
Πώς να Σπάσετε τον Κύκλο
- Αναγνωρίστε τους Νοητικούς Καταναγκασμούς: Κατανοήστε ότι η ανάλυση, η καθησύχαση και ο μηρυκασμός είναι επίσης καταναγκασμοί.
- Αποδεχτείτε την Αβεβαιότητα: Εκπαιδευτείτε στο να αντέχετε την αβεβαιότητα χωρίς να προσπαθείτε να βρείτε την «τέλεια απάντηση».
- Αμφισβητήστε τα «Πρέπει»: Υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι οι σκέψεις είναι απλώς σκέψεις, όχι γεγονότα ή πράξεις.
Θυμηθείτε:
Η θεραπεία δεν σημαίνει να σταματήσετε να έχετε σκέψεις, αλλά να σταματήσετε να τροφοδοτείτε
το άγχος με ατελείωτους νοητικούς και συμπεριφορικούς ελιγμούς.